Author Topic: Bocuk Gecesi-Tekirdağ'da yaşatılan hali ile  (Read 6267 times)

0 Members and 1 Guest are viewing this topic.

Offline daylek

  • Adviser
  • ****
  • Posts: 551
  • Gender: Female
  • pomakinka gorda sam jena... SorguluYorum
Bocuk Gecesi-Tekirdağ'da yaşatılan hali ile
« on: July 13, 2009, 14:41 »
Bocuk Gecesi

Balkan göçmenleri tarafından Tekirdağ'a taşınmış bir âdettir. Tekirdağ'da bocuk gecesinin yapılış tarihi köylere ve kaynak kişilere göre değişmektedir. Tarihler, ocak ayı ortalarında birleşmektedir. Bocuk gecesi Mahramlı (k-1) ve Osmanlı (k-2) köylerinde, eski kasım başından 62 gün sonra , Buzağcı (k-3) köyünde, kışın altmışında, Ortacaköy'de, kışın 72.sinde yine Ortacaköy'de (k-5) eski kasımın sekizinde 61 gün sonra, Çorlu köylerinde (k-6) eski kasımdan sonraki 62.gece, Dedecik köyündeyse (k-7) yılbaşının yirminci gecesi yapılır.Balkanlardaki Hıristiyanların bojic âdetleriyle ilişkisi yoktur.

Gecede yapılan âdetler Türk halk kültürünün verimleridir. Bocuk gecesi kışın en sert gecenin simgesiymiş. Bu gece sular donarsa, o yılın bolluk ve bereket içinde geçeceğine inanılır. Kaynak kişiler, bocuk sözcüğünün ne anlama geldiğini bilmiyorlar. Fakat Tekirdağ'da çok şişman kişiler için "bocuk domuzu" deyimi yaygın olarak kullanılıyor. Balkanlarda bocuk gecesini yapan Türkler, göçmen olarak Tekirdağ'a geldiklerinde bu âdetlerini sürdürmüşlerdir. Bocuk gecesinde "Bocuk Karısı, Bocuk Anası veya Bocuk Dede" diye adlandırılan bir varlığın beyazlar giyerek insan görünümünde gezdiğine inanılır. Bu âdetlerin yapılış nedenlerini araştırdığımızda, özde aynı olmakla birlikte bazı farklılıklar olduğunu gözledik . Bunları köylere göre şöylece sıralayabiliriz.

Buğazcı köyü (k-3) inanışlara göre: "Evin bereketinin bol olması, hayvanlarda bol süt, tavuklardan bol yumurta alınması, ağaçların bol meyve vermesi" dileğidir. Eğer bu gece yapılmazsa; hayvanların sütünün kesileceğine, tavukların yumurtadan kesileceğine, ağaçların meyve vermeyeceğine dair bir inanç vardır.

Çorlu köylerindeki (k-6) inanışa göre: Bocuk gecesi "bocuk karısı" nın evleri tek tek gezdiğine inanılır. Bocuk karısı, eğer Bocuk gecesi yapılmazsa çeşitli kötülükler yaparmış. Bu kötülükler şöylece sıralanıyor. Hayvanların sakinliğini alıp, huysuz yapma, hayvanların sütünün, tavukların yumurtasının kesilmesi vb.

Mahramlı köyü (k-1) inanışına göre: Bu günlerde Hıristiyanların dini nitelikli âdetleri varmış. Domuz kesip, şarap içerlermiş. Balkanlardaki Türkler, domuz etinin kokusu ölüleri rahatsız etmesin ve açıktaki yiyecekleri mundar etmesin diye, yiyecekler toplanıp, bir eğlence düzenlenerek yenirmiş. Hıristiyanların âdetleriyle bir ilgisi yokmuş.

Ortacaköy (k-4,k-8,k-9,k-10) kaynak kişilerine Bocuk gecesinin niçin yapıyorsunuz diye sorduğumda, ağız birliği etmişçesine "Büyükbaş hayvanlarımıza, mahsulümüze bereketi almak için yaparız" dediler. Bu bir bereketin kaçmasını önleme, bereket alma ritüelidir. Bu gece kendi hayvanlarının sütünün, yumurtasının başka hayvanlara gitmesini önlemek ve başka hayvanların sütünün, yumurtasının kendi hayvanlarına geçip bol süt ve yumurta almak için yapılır. Bocuk gecesi, her evde kabak pişirilir. İnanışa göre, bocuk karısı, kabak pişen eve gelip, kötülük yapmazmış. Kabağın yanısıra mutlaka akıtma yapılır. Bocuk gecesine aile halkı, komşular ve akrabalar katılır. Gece kabak, akıtma, mısır, armut, ayva, keten helvası, kar helvası, çekirdek, nohut, peksimet, börek, un helvası vb. gibi ne varsa yenir. Bocuk gecesi eğlenceleri, geleneksel toplantılar gibi yapılır. Masallar anlatılır, bilmeceler sorulur, maniler, türküler söylenir. Darbuka, tef eşliğinde halk oyunları oynanır. Kızlar kılık değiştirerek, seyirlik oyunlar çıkarırlar. Bocuk gecesinde ritüel nitelikli çeşitli inanmalar ve âdetler vardır.

Bunları köylere göre şöylece sıralayabiliriz:

Ortacaköy'de (k-4,k-8,k-9,k-10) Bocuk gecesi hayvanlar ahır kapısının önüne konan karıştıracağın (fırın küreği, gelberi) üstünden atlatılır. Bu inanma amacı evdeki hayvanların sütünün ve yumurtasının komşu hayvanlara gitmemesi amacını taşır. Ayrıca ahır kapısının üzerine mushaf konarak hayvanlar altından geçirilir. Yine Ortacaköy'de köy içinde adı tek olan, köyde o addan başka ad bulunmayan kişi, Bocuk gecesi evin ocağının bacasından üç kez adını bağırarak söyler. Bocuk gecesinde, Bocuk karısının insan kılığında beyaz çarşaflara bürünerek yaşlı bir kadın görünümünde gezdiğine inanılır: Bocuk karısı gece boyu bacadan bağıranı ararmış. Bocuk anası (karısı) bağıranı bulursa üzerine işer, bulamazsa çatlarmış. Bocuk karısı bağıran kişiyi bulmak için büyü yaparmış. Ayrıca Bocuk karısı Bocuk gecesinin sabahında, sığırlar giderken tılsım (büyü) yaparmış. Bocuk karısı o hayvanın sütünü kendine alırmış. Fakat büyü bozulunca, Bocuk karısının aldığı süt işe yaramaz, sidik kokarmış. Bir hayvanın sütü kesilirse bunu Bocuk karısının kestiğine inanılır, hayvan okutulur, büyü bozulmaya çalışılır.

Çorlu (k-6) köylerindeki inanışa göre Bocuk gecesi dama (atların, büyükbaş hayvanların ahırları) Kuran konur: Hayvanlar Kur'an'ın altından geçirilir. İnanışa göre eğer bu yapılmazsa, Bocuk Karısı hayvanların sakinliğini alır, sütünü yumurtasını kesermiş Tekirdağ köylerinde (k-11,k-12) Bocuk gecesinde Bocuk Dedenin gelip yemesi için dama bir tepsi baklava konur. Evin damından Bocuk Dedenin duyup, gelip yemesi için üç defa;

-Al Bocuk dede saralia (baklava) diye bağırılırmış, Bocuk gecesinde gece yarısına doğru çeşitli kiyafetlere girilerek komşular korkutulur. Çeşitli kıyafetlere sokulmuş kişiler köyde gezdirilir. Topluluk, müzik eşliğinde veya teneke çalmırak ev ev gezerler. Ritüel niteliklidir.

Ortacaköy'de (k-4,k-9,k-10) Bocuk gecesi, gece yarısından sonra yüzlerini nişastayla boyayıp çarşaflara sarınıp mezardan çıkmış ölü kılığına girerek evleri dolaşıp Bocuk Anası (Karısı) geliyor diyerek komşularını korkuturlar. Yine Ortacaköy'de bir kadının karnı tencere karasıyle boyanıp yüz çizilir. Kadın eline bir kasnak alarak yukarı kaldırır. Kadının üzerine beyaz bir çarşaf sarılır. Karnından aşağıya bir oklava konur, ceket giydirilir. Görünüm korkunç bir hale gelir. Bu kadın, sokak sokak gezdirilir. Yaşlılar Bocuk gecesini bir yılın geleceği olarak değerlendirirler. Bocuk gecesi toplantıları son yıllarda pek yapılmamaktadır. Bocuk gecesinde Bocuk Karısının hayvanların sütünü, yumurtasını keseceği ya da bollaştıracağı inancı çok zayıflamıştır. Kaynak kişiler Bocuk gecesi inanmalarını günümüzde "kocakarı meselesi" olarak nitelemektedirler. Ama yine de önlemler alınır, mutlaka kabak pişirilir, akıtma yapılır. Sebebi sorulduğunda “âdettir” denilmektedir. Gençler çarşaflara bürünerek komşularını Bocuk Karısı geliyor diye korkuturlar.

Bocuk gecesi âdetlerine, adından dolayı, artık günümüzde kuşkuyla bakmıyoruz. Yugoslav halk bilimci Tihomir Corcevic "Nas Narodni Zivot" adlı kitabında, Balkanlarda Türklerin bu âdeti yaptıklarını söylemektedir. (Tihomir Corcevic, Nas Naradni Zivod, cilt:2 s.206-207 Beograd, 1989) "Türkler, Bojik adını verdikleri bir gece kutlarlar. Bundan amaç, böceklerin çıkmamasıdır. Türkler toplanıp kabak ve diğer meyveleri yerler. Ev sahibi yeni yılın hayırlı ve uğurlu olmasını diler. Düşmanlardan arınmak için dua ederler : Türkler bu âdetleri Türkiye'de yapıp yapmadıklarını bilmiyoruz. "Görüldüğü gibi Corcevic de bu âdetin Türk halk kültürü olduğunu söyleyerek doğrulamaktadır.
Bocuk gecesinde yenilir, içilir, gecede mani atışmaları yapılır. Bu atışma geleneği Tekirdağ'da karşılıklı mani söyleme biçimindedir, (k-2)

I. kız Mani maniyi açar
Mani bilmeyen kaçar
Gelin kızlar söyleyelim
Hangimiz üste çıkar

II.kız Manici başı mısın?
Cevahir taşı mısın ?
Bir manicik göndersem
Cebinde taşır mısın ?

I. kız Lambayı yanlış yaktım
Yaktım da cama baktım
Senin için sevdiğim
Cahil başımı yaktım

II. kız Kuyuyu saldım urgan
Sevgilim olmuş çoban
Kepeyle de üşürsen
Yollayayım bir yorgan

I. kız Maniciyim mani yok
Ben öksüzüm annem yok
Başım yastığa düşse
Göz yaşımı silen yok

II. kız Yaş sandık kuru sandık
Yandık Allah'ım yandık
Biz ona gönül verdik
İnsan evladı sandık

I. kız Gel benim Ahmet yârim
Başı selâmet yârim
Annem babam duyarsa
Kıyamet kopar yârim

II. kız Saçlara bak saçlara
Demet urganı gibi
Biz yârimle uymuşuk
Aynı terazi gibi

I. kız Elimde kara bıçak
Sapından tutulacak
Genç kızların günahı
Anadan sorulacak

II. kız Tepside üzüme bak
Biraz da sözüme bak
Eller ne derse desin
Sen benim gözüme bak.

I. kız Uzun uzun pideler
Yâr sevene ne derler
Ölüm var, ayrılık yok
Meyer büyü ederler

II. kız Çantası var kolunda
Gezer sahil boyunda
Bu ne kadar güzellik
Melek mi var soyunda

I. kız Kara çadır is tutmaz
Beylik martin pas tutmaz
Ben bu dertten ölürsen
El kızı yas tutmaz

II. kız Şu dağlar ulu dağlar
Çevresi sulu dağlar
Ben derdimi söylersem
Gök gürler, bulut ağlar.

Bocuk gecesinde mâni atışmasından sonra bilmeceler sorulur ev sahibi sorulan bilmecelere en çok cevap veren kişiye bir hediye verir. Bu bilmecelerden bazıları şunlardır: (k-7)

Alçacık tepe, cıngıllı küpe (nohut)

Yürür yürür iz etmez
Hızlı gitse toz etmez (yılan)

Ah ne idim ne idim
Samur kürklü bey idim
Eller beni taşladı
Kızgın külde haşladı. (Kestane)

Dağdan gelir, taştan gelir
Tin tin sakallı enişten gelir. (Keçi)

Allah yapar yapısını
Bıçak açar kapısını (Karpuz)

Karası katran gibi
Beyaz peynir gibi
Hop hop zıplar
Köstekli beygir gibi (Saksağan)

Ufacık filtaşı
İçinde beyler aşı
Pişirsem aş olur
Pişirmezsem kuş olur. (Yumurta)

Elin aynası
Kedinin dayısı (Süpürge)

Karşından baktım ağlıyor
Yanına gittim bağırıyor (Şelale)

Karanlık köşede kan oturur (Pekmez)

Seğirttim gittim tepeye
Yular taktım eşeğe (İğne-İplik)

Yeşil vurdum, al çıktı (Kına)

Üstü soğanlık
Altı unluk
Daha altı odunluk (İğde)

Bir soğan dolma
Yavukluma yolla (Çekirdek)

Hanım yatar, bey sokar (ayak, ayakkabı)

Yer altında babam başı (Lahana)

Elemez, melemez
Ocak başına gelmez (Yağ)

Enteşeli menteşeli
Altı karış, dört köşeli (Dokuma Tezgahı)

Bocuk gecesinde türküler söylenir. Kızlar türkü eşliğinde oynarlar. Tef, darbuka veya daire çalınır. Söylenen türkülerin bazıları şunlardır:

NANELERİ KURUTTUN MU (K-5)

Yaş kuru naneleri kuruttun mu ?
Yâr köye gelmeyi unuttun mu ?

Elime kına yaktım
Kömür karası gibi
Yârimden haber geldi
Ölüm yarası gibi

Yaş Kuru naneleri kuruttun mu ?
Yâr köye gelmeyi unuttun mu?

Saçlarını kesmedim
Uzun öreyim diye
Mahalleden yar sevdim
Her gün göreyim diye

Yaş kuru naneleri kuruttun mu ?
Yâr köye gelmeyi unuttun mu ?

İn dereye dereye
Ne ineyim dereye
Babanın parası yok
Seni evlendirmeye

Yaş kuru naneleri kuruttun mu?
Yâr köye gelmeyi unuttun mu ?

TESLİM DAĞLAR (13)

Rinna esmerim rinna
Rinna sevdiğim rinna
Rinna Teslim dağları
Ah ettikçe erisin
Yüreğinin yağları

Malkara yanmış derler
Hiç bir yeri yanmamaış
Bravo benim yâre
Yine benden caymamış

Rinna esmerim rinna
Rinna sevdiğim rinna
Rinna Teslim dağları
Ah ettikçe erisin
Yüreğinin yağları

Malkara giderken
Dolmuş salladı beni
Yârimin eşi dostu
Düşman belledi beni

Rinna esmerim rinna
Rinna sevdiğim rinna
Rinna Teslim dağları
Ah ettikçe erisin
Yüreğinin yağları

Şu Teslim dereleri
Susuz be yârim susuz
Sensiz geçen geceler
Uykusuzdur uykusuz

Rinna esmerim rinna
Rinna sevdiğim rinna
Rinna Teslim dağları
Ah ettikçe erisin
Yüreğinin yağları

Bocuk gecesinde seyirlik oyunlar oynanır. Oyun çıkarmak âdettir. Gece eğlenceli bir şekilde, geç saatlere kadar sürer.




Prof. Dr. Erman Artun

Offline daylek

  • Adviser
  • ****
  • Posts: 551
  • Gender: Female
  • pomakinka gorda sam jena... SorguluYorum
Re: Bocuk Gecesi-Tekirdağ'da yaşatılan hali ile
« Reply #1 on: July 13, 2009, 15:12 »
"Balkanlardaki Hıristiyanların bojic âdetleriyle ilişkisi yoktur."  Şimdi bu cümle benim için normalde çok anlam ifade etmezdi eğer yazarın aynı konu üzerine iki yazısını okumamış olsaydım; ancak Prof.Dr.Erman Artun, 1978 basımı bir kitabında aynı adetten bahsederken aynen şu kelimeleri kullanmıştır;
"Bu adet Hıristiyan adetidir. Balkanlardan gelen muhacirler bu adeti getirmişlerdir. Bocuk gecelerinde toplanırlar. Mısır, Kabak pişirilip yenilir, eğlenilir. Eski Kasımın sekizinden altmış bir gün sonra olan bu gecede Hıristiyanlar besledikleri domuzu öldürürlermiş."
 
Bunu neden söyledim sadece tarihi ve folklorik bilgiler üzerine yapılan bir araştırma ve bu araştırmalar aynı kişiler tarafından farklı zaman dilimlerinide farklı anektodlar düşülerek yapılmakta... !

E varın nedenlerinide siz düşünün... !

Offline daylek

  • Adviser
  • ****
  • Posts: 551
  • Gender: Female
  • pomakinka gorda sam jena... SorguluYorum
Re: Bocuk Gecesi-Tekirdağ'da yaşatılan hali ile
« Reply #2 on: July 13, 2009, 15:20 »
Bir dakika siz düşünmeden önce bir iki şey daha söylemek istiyorum;

amacım kimseyi suçlamak yada zan altında bırakmak değil ama ben gerçekten şunun cevabını merak ediyorum; Sayın Artun 1978 yılında ki söyleminde bir edebiyat öğretmeni idi, buraya aktardığım söyleminde ise bir Prof. Dr. yani hangisi objektif yansıtım onu merak ediyorum edebiyat öğretmeni iken kaygılarının daha az olduğu ve direk halk ağzından yansıttığı söylemlerinde mi ? yoksa Prof.Dr. olduktan sonra Orta Asya bağdaştırmaları yapmaya başladıktan sonra mı ? (ki konu aynı konu, peki değişen ne ?)

 

Sitemap 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42