Author Topic: Hayali Coğrafyalar: Cumhuriyet Döneminde Türkiye'de Değişen Yer Adları  (Read 7222 times)

0 Members and 1 Guest are viewing this topic.

Offline bogutevolu

  • Charter member
  • *****
  • Posts: 1000
  • Gender: Male
Hayali Coğrafyalar  ÜNAL ERSÖZLÜ

"Hayali Coğrafyalar: Cumhuriyet Döneminde Türkiye'de Değişen Yer Adları"


Nişanyan'ın TESEV için hazırladığı "Hayali Coğrafyalar: Cumhuriyet Döneminde Türkiye'de Değişen Yer Adları" adlı raporu, geçtiğimiz günlerde yayınlandı.
Rapor, geçmişimizden ciddi yüzleşmemiz gereken somut bir tabloyu yansıtıyor.
Bugüne kadar, Türkiye'de çoğumuzun bölük pörçük farkında olduğu, en minik yerleşim biriminden en büyüğüne kadar 'değişen yer adları'nın, hangi ideolojik kaygıyla, ne zaman, nasıl, neden değiştirildiğini, net bilgilerle öğreniyoruz. İsim değiştirme operasyonları, kollektif insanlığın parçası, yerel kimliği ortadan kaldırmaya yönelik. Türkiye'de Cumhuriyet döneminde kaç köyün, kaç ilçenin isminin değiştirildiği, tam tespit edilebilmiş değil. Ama Sevanyan'ın raporuna göre, örneğin 20 bine yakın köyün ismi değiştirilmiş. 1960- 1970 döneminde devletin bizzat yayınladığı değişim listeleri var. Değişiklerden en çok pay alan bölge Karadeniz. Sonra Güneydoğu geliyor. Muğla'dan Yozgat'a kadar yaşanmış. Yer adları değiştirilirken, haritalardan Türkiye'nin Türk olmayan geçmişine ait izler, kazınmaya çalışılmış.
***
Biçim itibariyle, Türkçeye benzemeyen, ne kadar yer adı varsa, değiştirilmiş.
Büyük operasyon ise 1950-60 yıllarında gerçekleşmiş. Sevanyan, ana fikrin aslında bir Enver Paşa projesi olduğunu vurguluyor. Projenin özellikle İttihat Terakki döneminde 1913'te yürürlüğe sokulduğunu, başarılı olamadığını, 1916 yılında da terk edildiğini belirtiyor.
Uzun yıllar devlet hafızasında gizli kalan konu, 1956'da yeniden "Ad Değiştirme İhtisas Komisyonu" kurularak gündeme geliyor. 1959 yılında ise yasası çıkarılıyor. İsim listeleri hazırlanıyor. 27 Mayıs darbesinin ardından proje toptan devreye giriyor.
Yani zamanın 'derin devlet'i çalışıyor. Sevanyan'ın yorumuna göre, operasyon "ciddi ideolojik bir hamle. Dünya tarihinde benzeri olmayan bir iş. Olağanüstü çılgınlık eseri."
Peki devletten "haydi bakalım isminiz değişecek" emri geldiğinde, şaşkınlık oluşmadı mı?
Evet. Her yerde önce sessiz direnç. Ama emir kesin; "15 gün içinde yeni isim buldunuz buldunuz, yoksa biz koyacağız" denilmiş. İsim değiştirmenin zirvesi 1960 yılı yazında gerçekleşmiş. Belki hedeflerden biri sürekli inkar ettiğimiz, Türkiye'nin çok dilli toplumsal yapısının, tek dilli hale dönüştürülmesi.
***
Yazımın başında bu operasyondan, en az payı İzmir ve Ege'nin aldığını vurgulamıştım. Somutlayalım:
Örneğin Aydın'da 534 yer adının 87'si değiştirilmiş. (Yüzde 16 oranında)
Balıkesir'de 952 yer adının 121'i değiştirilmiş. (Yüzde 13)
Çanakkale'de 619 yer adının 116'sı değiştirilmiş. (Yüzde 19 oranında)
Denizli'de 471 yer adının 78'i değiştirilmiş. (Yüzde 17)
Ege'nin başkenti İzmir'de ise değişim oranı yüzde 13; yani 730 yer adının 93'ü değiştirilmiş.
Manisa'da 844 yer adından sadece 76'sı değiştirilmiş. (Yüzde 9)
Muğla Ege'de en çok değişime tanık olmuş; yüzde 22 oranıyla 464 yer adının 100'ü değiştirilmiş. Sonra sırada Uşak var; yüzde 19 oranıyla 268 yer adının 50'si değiştirilmiş.
Yer adları, bütün dünyada 'anlamlarından bağımsız olarak', dünya ve ülkeler kültür mirasının temel bir parçası. Demek ki o dönemde de her şeyden kuşku duyarak, ideolojide sıkışmış nevrotik bir hayatın kurbanı olanlar; bu evrensel kültür mirasının değerini anlayamamışlar!


Sabah Gazetesi: 22 Temmuz 2011 Cuma


Offline bogutevolu

  • Charter member
  • *****
  • Posts: 1000
  • Gender: Male
Manisa İline bağlı bir Pomak köyü olan Ayvacık'ın eski ismi Bayezid-i Sani imiş. Yine Manisa Spil dağı üzerindeki şimdiki Turgutalp köyünün eski adı Kirazalan'dı. Ben annem ve ninemin ağzından Turgutalp isminin kullanıldığını hiç duymadım. Ayrıca yine başka bir Pomak köyü olan İzmir Bayındır'a bağlı Çınardibi'nin eski ve bizce bilinen ismi de Kavakalan idi.

Türkçe kökenli olmadığı için sakıncalı görülen ve eski kökenlerini hatırlattığı için temizlenmesi icab eden (!?) kelimelerin ayıklanmasının mantığını anlıyorum, ama öztürkçe isimlerin de neden değiştirildiğini anlamak zor.

Coğrafi yer adlarının değiştirilmesini bütün ulus devletler yapagelmiş. Bulgaristan'da yer adlarının büyük çoğunluğu Bulgarcalaştırılmış olmasına rağmen halen Bulgaristanda yer adlarının bir çoğu Türkçe olduğundan kimi derin politikacılar bunu tehlikeli görüp değiştirmişler.

Bulgarlar isim değiştirerek Osmanlı ve müslüman izlerini silmek de o kadar zivanadan çıkmışlar ki sadece adını değitirmekle bir şeyin niteliğinin değişebileceğini sanmışlar.

Halbuki bu politik hastalık yani kendi yönetimi altındaki halkı tek bir kökene indirgemek için gerçek ve insanlık dışı uygulamalar yapmak yerine; ülke içindeki insanları özgür demokrasi ve uygarca bireysel ve toplumsal hakları yaygınlaştırarak kendilerini bir bütün hissetmelerini sağlamak yolunu seçselerdi daha akılcı ve insani bir yol izlenmiş olurdu.

Offline daylek

  • Adviser
  • ****
  • Posts: 551
  • Gender: Female
  • pomakinka gorda sam jena... SorguluYorum
Bir tanede ben ekleyim ki ne kadar neyi değiştirmeye uğraşırlarsa uğraşsınlar belleklerden silinmediği ispatlansın; İstanbul Silivri Akören köyü eski adı Avren.
 

Offline daylek

  • Adviser
  • ****
  • Posts: 551
  • Gender: Female
  • pomakinka gorda sam jena... SorguluYorum
Bu arada burda anlatmayacım, bu isim bana aktarılırken garibim insanlar hala masumane hikayeler uydurmaya çalıştılar. Mantıklı açıklamalar yapılmalıydı çünkü. Ama olmuyor işte icraatın açıklamaları hep havada kalıyor çoğu zamanda komik oluyor maalesef ...

Offline Тоска

  • Charter member
  • *****
  • Posts: 2346
  • Gender: Male
  • % 100 + POMAK
 ;D

Magnesia = Manisa
Smyrna = İzmir
Hadrianopolis = Edirne
Trapezus = Trabzon
Amisos = Samsun
Mobolla = Muğla
Kaysarea = Kayseri
...


Offline Karacaovalı Pomak

  • Avarage member
  • ***
  • Posts: 97
  • Gender: Male
Aynı durum Balıkesir - Erdek'te de söz konusu...Rumlardan kalan köy ve yer isimleri Türkçeleştirilmiştir.Örneğin ;

Ocaklar beldesi'nin eski adı ''Gonia''.Halk arasında ''Konya'' olarak bilinir.
Narlı köyü ''Rutya''
İlhanlar köyü ''Erek''
Doğanlar köyü ''Dragonda''
Turanlar köyü  ''Fatya''

Ne vardı ki bu güzelim orjinal isimleri değiştirip sevimsiz isimler koydunuz !

 

Sitemap 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42